Ana içeriğe atla

67-Doğu Akdeniz ve Enerji, inAydın, Aralık 2022

Merhaba güzel Aydın, 2022 yılının son sayısında sağlık ve huzurla birlikte olmanın mutluğuyla son yazımı Avrupa ülkelerinin kışı nasıl geçireceğiz? Sorusuna sebep olan enerji üzerine yazmak istedim. İyi okumalar… 

 

ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu 2010 yılında Doğu Akdeniz’de enerji yatakları hakkında bir rapor yayınlamıştır. 

 

Bu rapora göre Doğu Akdeniz de; 

 

•          1.7 milyar varil petrol

•          3,5 trilyon m3 doğalgaz

Rezervi olduğu tahmin edilmektedir. 

 

Raporda Doğu Akdeniz’deki 4 sahadan bahsedilmektedir. Bunlar; Kıbrıs Havzası, Leviathan Havzası, Nil Delta Havzası ve Herodot Havzası’dır. 

 

Leviathen bölgesi olarak; Lübnan – İsrail – Filistin ve Kıbrıs’ın doğusundaki kalan bölge kastedilmektedir. 

 

2018’de İtalyan ENİ şirketi bu bölgede 3,5 trilyon m3 gaz rezervi tespit etmiştir. Tespit edilen bu değer; Türkiye’nin 2021 deki gaz tüketiminin 57 milyar m3 olduğu düşünüldüğün de Türkiye’nin 60 yıllık gaz rezervidir. 

 

Raporda; Mısır’ın MEB’inde bulunan Nil Delta Havzasında 1.8 milyar varil petrol, 6.3 trilyon m3 doğalgaz, 6 milyar varil sıvı doğalgaz rezervi bulunduğu aktarılmıştır. 

 

Herodot Havzasındaysa Girit’in güney ve güneydoğusundaki alanda toplam; 3,5 trilyon m3 doğalgaz olduğu ön görülmektedir. 

 

TPAO çalışma alanında da 3000 km2 ‘lik gaz hidrat yatağı olduğu bilinmektedir. Bu rezerv AB’nin 30 yıllık enerjiihtiyacını karşılamaktadır. 

 

Doğu Akdeniz’deki enerji yatakları küresel ölçekte dengeleri etkileyecek miktarda değildir. Fakat Akdeniz ve Avrupapazarında fiyat dengelerini etkileyecek ve Rusya’nın enerji tehdidinin önüne geçmenin araçlarından bir tanesidir. 

 

Doğu Akdeniz’de kıyısı olan ülkeler ve enerji yatakları yukarıdaki haldedir. Burada sorun yataklardan ziyade; Kıta Sahanlıkları sorunudur.

 

Denize sınır ülkeler anakarasından 200 deniz mili mesafeye kadar olan alandaki doğal kaynaklar üzerinde hak iddia edebilir. Bu alana da münhasır ekonomik bölge (MEB) denmektedir. 

 

Doğu Akdeniz’in deniz coğrafi konumu, ülkelerin birbirine olan mesafesi MEB’i üzerinden ülkeleri birbirine düşürmektedir. 

 

Türkiye – Libya’yla 27 Kasım 2019 tarihinde Deniz Yetki Alanları anlaşması imzaladı. Bu anlaşma bir nevi Doğu Akdeniz’in batı sınırını belirlemektedir. 

 

2003’te Kıbrıs ile Mısır, 2007’de Kıbrıs ile Lübnan ve 2010’da Kıbrıs ile İsrail Deniz Yetki alanları anlaşmalarını imzalamışlardır.

 

İsrail ile Lübnan 2022’de anlaşmışlardır. Teknik olarak iki ülke 1948’den beri savaş halindedir. ABD’nin araya girmesiyle iki ülke Kana Sahası ve Kariş Sahası üzerinde anlaşmışlardır. 

 

Lübnan Kana Sahasından gaz çıkaracaktır. İsrail bölgesinde kalan kısmındaki miktar kadar da Lübnan, İsrail’e ödeme yapacaktır. İsrail ise  Kariş Sahasından tek başına gaz çıkaracaktır. 

 

Bu anlaşmalar sonrası Türkiye Doğu Akdeniz’de bir nevi yalnız kalmıştır. 

 

Doğu Akdeniz’de kanıtlanmış en büyük gaz yataklarına sahip Mısır daha kontrollü politika izlemektedir. Çünkü Mısır bölgesi için enerji merkezi haline gelmektedir. Mısır’ın yetkilendirdiği İtalya ENİ şirketinin CEO’su Claudio Descalzi ‘’birkaç yıl içinde, Mısır’ın tüm ihtiyaçlarını karşılayacağız’’ şeklinde beyanı vardır. 

 

Mısır’ın yetki alanındaki Zohr Sahası’nda 850 milyar m3 gaz bulunmaktadır. Bu rezerv Mısır’ı dünyanın en büyük gaz rezervine sahip ülkelerinden birisi yapmıştır. 

 

Komşu Atina DC aklıysa; adalar üzerinden sözüm ona MEB ilanı yapmaktadır. Bunu da Türkiye’nin taraf olmadığı 1982 tarihli ‘’BM Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne’’ dayandırmaktadır. Türkiye için bu sözleşmenin bir yaptırımı da yoktur. 

 

Mısır, Yunanistan’ın adalar üzerinden ortaya koyduğu MEB’i de sağlıklı bulmadığı için kabul etmemektedir. Mısır Doğu Akdeniz’de ispatlanmış ve çalışan en büyük kaynaklara sahip ülkedir. Bu sebeple de siyasi çatışma ve gerilimlerden uzak durmak istemektedir. 

 

Doğu Akdeniz gazının AB nakli için İsrail, Kıbrıs ve Yunanistan EastMed projesini ortaya koymuşlardır. Bu proje hem maliyet hem de Türkiye – Libya arası deniz yetki alanları anlama bölgesinden geçeceği için hayata geçememiştir. 

 

Doğu Akdeniz’de başlıca arama ve sondaj yapan enerji firmaları şunlardır; Total Enerji, BP, Petro China, ExxonMobil,ENİ, Soudi Aramco, Sipopec ve TPAO’dır. 

 

Özetle; Doğu Akdeniz enerji yatakları Türkiye ve bölge ülkeleri ve yancıları için hayati önemdedir.  Fakat Türkiye için enerji yatakları kadar önemli konu kıta sahanlığı sorunu ve dolaylı olarak MEB sorundur. Çünkü Doğu Akdeniz’deki kıyıdaş ülkeler kendi MEB’lerini Türkiye’ye dayatırlarsa Ege ve Karadeniz’de de olası sorunlarla Türkiye yüz yüze kalabilir. Buda Mavi Vatan’da Türkiye için egemenlik sorunudur. 

 

2023 yılı ailenize ve sevdiklerinize huzur ve sağlık getirsin. 

Kalın sağlıcakla… 

 

Kitap: Prof. Dr. Uğur Özgöker ve Zübeyr Mürzabey’in  ‘’Doğu Akdeniz Jeopolitiği Çerçevesinde Türkiye'nin Enerji Güvenliği - Enerji Kaynakları ve Enerji Rotaları’’ başlıklı kitabı okumanızı öneririm. 

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

107- İyilik ve Kötülük; Azan Bulur!, inAydın, Temmuz 2026

İnsanlık tarihi, başı ve sonu tam olarak kestirilemeyen devasa bir yankı odası gibidir. Evrenin görünmez yasaları, hiçbir eylemi karşılıksız bırakmaz. Bu devasa odada fısıldanan her söz, atılan her adım, kalpten geçen her niyet ve yapılan her eylem, zamanın görünmez duvarlarına çarparak er ya da geç sahibine bumerang gibi döner. Zira iyilik de kötülük de tıpkı bir bumerang gibi, uzun bir uçuşun ardından eninde sonunda çıktığı eli bulur. Dünyanın kendi içinde tıkır tıkır işleyen kusursuz bir adalet mekanizması vardır. Mekanik saat gibi son derece ince ve hassas bir denge de çalışır. Kötülük çoğu zaman gürültülü, gösterişli ve son derece hızlıdır; bu yüzden kısa vadede zafer kazanmış, her şeyi ele geçirmiş gibi görünür. Tarih sayfaları, gücünün zirvesindeyken kibirlenen tiranlar, zalim diktatörler ve başkalarının hayatlarını karartarak yükselenlerle doludur.  Ancak aynı tarih, en yıkılmaz sanılan o büyük yapıların kendi içten çürümeleriyle nasıl bir gecede çöktüğünü de yazar. İnanç s...

106- Ege Denizi'nde Türk-Yunan Dengesi, inAydın, Haziran 2026

Ege Denizi, tarih boyunca jeopolitik önemini korumuş, günümüzde ise " Mavi Vatan " doktrini çerçevesinde Türkiye'nin vazgeçilmez milli güvenlik meselelerinden biri haline gelmiştir. Türk-Yunan ilişkilerindeki krizlerin merkezinde yer alan Ege Adaları ve deniz yetki alanları sorunları, ağırlıklı olarak Yunanistan'ın uluslararası hukuku hiçe sayan maksimalist politikalarından kaynaklanmaktadır. Tarihi antlaşmalar ve güncel stratejik belgeler incelendiğinde, Türkiye'nin tezlerinin ne kadar sağlam ve meşru temellere dayandığı açıkça görülmektedir. Gayri Askeri Statünün İhlali ve Adaların Silahlandırılması   İkili ilişkilerdeki en büyük kırılma noktalarından biri, gayri askeri (silahsızlandırılmış) statüde kalması gereken Ege adalarının Yunanistan tarafından hukuka aykırı şekilde silahlandırılmasıdır. 1923 Lozan Barış Antlaşması ve 1947 Paris Antlaşması ile adaların egemenliğinin Yunanistan'a devredilmesi kesin bir şarta bağlanmıştır:  Bu adalar askeri amaçlarla ku...

1-Doğu Akdeniz’in Kilit Taşı Kıbrıs, Kutlu Sesleniş

Uluslararası ilişkiler ve güvenlik diplomasisi perspektifinden bakıldığında, Doğu Akdeniz havzası tarih boyunca küresel güç mücadelelerinin ağırlık merkezi olmuştur. Ancak, Ocak 2025’ten Nisan 2026’ya kadar uzanan bu kritik dönem, bölgenin jeopolitik karakterine köklü bir değişim getirerek onu enerji rekabeti alanından, yüksek yoğunluklu askeri yığınak ve sürekli bir çatışma cephesine dönüştürmüştür. Bu yeni konjonktür, İsrail ve Filistin ( Gazze ) merkezli bir bölgesel krizle başlamış, ardından Lübnan ve Suriye’deki gerilimlerle derinleşmiş ve 2026 yılı Şubat ayında Amerika Birleşik Devletleri ( ABD ) ile İsrail’in İran’a yönelik başlattığı topyekûn askeri operasyonlarla zirveye ulaşmıştır. Bu süreçte ortaya çıkan ve " Büyük Orta Doğu Savaşı " olarak nitelendirilen kriz, bölgedeki tüm aktörlerin stratejik önceliklerini yeniden tanımlamasına neden olmuştur. Türkiye’nin milli güvenliği açısından bakıldığında, Doğu Akdeniz ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ( KKTC ), yalnızca bir...